مدیریت ترس از سخنرانی(چگونه بر استرس سخنرانی غلبه کنیم؟)

مدیریت ترس از سخنرانی تنها راه کنار آمدن با ترس از سخنرانی است. 

اگر این مقاله اولین مقاله ای است که درباره مدیریت ترس از سخنرانی می خوانید

در این صورت لازم است حتما ابتدا مقاله زیر را مطالعه کنید و سپس ادامه این مقاله را دنبال کنید.

مقاله ترس از صحبت در جمع

کتاب رایگان زیر هم می تواند برایتان مفید باشد

راهکارهای کاهش ترس از سخنرانی

چرا مدیریت ترس از سخنرانی؟

ترس ها جزء جدایی ناپذیر زندگی ما هستند و هیچگاه نمی توانیم آن ها را از زندگی خود حذف کنیم. بنابراین تنها راه مقابله با آن ها مدیریت آن هاست. البته منظور ما در این جا ترس دیوانه وار یا همان فوبیا نیست. هر چند که ترس از سخنرانی را به صورت اختصاصیGlossophobia هم می نامند. شاید دلیل نامگذاری  رتبه اول بودن ترس از سخنرانی در بین دیگر ترس هاست( بنابر تحقیقی که انجام شد). در مدیریت ترس از سخنرانی سعی می کنیم با روش های منطقی، قبل و در حین  سخنرانی از ترس به عنوان ابزار محرک و قدرتمند برای ارائه موفق بهره بگیریم. 

من و سخنرانی؟

یکی از دلایلی  که مدیریت ترس از سخنرانی را خیلی مهم می کند توجیهی است که برخی افراد دارند که

«سخنران شدن ذاتی است »و «اگرمن فرد کم حرف و یا خجولی باشم نمی توانم سخنران شوم» و در اصطلاح عطایش را به لقایش می بخشند. فکر می کنم بهترین مثال برای سخنران شدن مثال رانندگی باشد. مطمئنا در همان ابتدا که شروع به رانندگی کردید از خود انتظار مایکل شوماخر بودن( قهرمان مسابقات اتومبیل‌رانی جایزه بزرگ دنیا ) نداشتید!  ابتدا تئوری ها را یاد گرفتید. مثلا این که جای ترمز کجاست؟ کلاچ چیست؟ و چطور می شود دنده عوض کرد و سپس آرام آرام به صورت عملی رانندگی کردید. در سخنرانی و به خصوص مدیریت ترس از سخنرانی اول باید نسبت به ترس ازسخنرانی آگاهی  داشته باشید(یعنی دقیقا همین کاری که الان دارید می کنید و مقاله می خوانید) و سپس به صورت عملی وارد ترس هایتان می شوید.

عملکرد مغز

در این مورد لازم است کمی بیشتر توضیح دهم. لطفا لحظه ای تصور کنید که در دوران غار نشینی هستید. اگر قرار بود برای شکار به بیرون بروید و در آن هنگام حیوانی وحشی به شما حمله می کرد چه می کردید؟

مدیریت ترس از سخنرانی

قطعا نمی ایستادید و تماشا کنید. یا باید فرار می کردید و یا با هر وسیله ای که دراختیار دارید به آن حمله می کردید. این حالت برخورد ما با ترس های مان بود. حالتی که هم اکنون نیز با ماست . اما امروزه سبک آن تغییر کرده است. امروزه احتمال کمی دارد که ما درزندگی عادی با حیوان وحشی روبرو شویم . حیوان وحشی امروزه جای خود را به عوامل ناشناخته دیگری داده است مانند ترس از ضایع شدن درجمع و برداشت های آنان از شخصیت ما، خراب شدن میکروفون، به هم ریختن سالن، مخاطبین مزاحم و… . اما این ها کافی نیست تا مغز ما روش برخوردش را با این موارد عوض کند. مغز ما همچننان در برابر عوامل ناشناخته ای که از آن ها احساس خطر می کند واکنش نشان می دهد. خواه حیوان وحشی باشد یا سخنرانی در جمع و یا هر چیز دیگری که برایش تهدید آور است. در واقع به بیان  علمی آمیگدال، توده بادامی شکلی که  در سیستم لیمبیک  مغز قرار دارد ( مرکز احساسات و پاسخ به ترس ها) موقعیت جدیدی که برای ما پیش آمده است را با موقعیت های مشابه قبلی مقایسه می کند و اگر آن را تهدید آور ببیند پیام هایی را مبنی برحالت تهدید می فرستد.

مدیریت ترس از سخنرانی

 

نتیجه این می شود که هورمون آدرنالین در خون ما ترشح می شود و حالت های زیر را تجربه می کنیم:

 

 

  • قلبمان به سرعت شروع به تپیدن می کند.
  • مردمک چشممان گشاد می شود.
  •  حالت دفاعی می گیریم به طوری که رو به جلو خم می شویم.
  • احساس می کنیم که باید به دستشویی برویم.
  • عضلاتمان منقبض می شوند.
  • بدنمان عرق می کند.
  • و…

 البته در مقاله دیگری به صورت کامل، کارکرد مغز را در هنگام ترس بیان می کنم.

موارد زیادی در مدیریت ترس از سخنرانی وجود دارند که دو مورد مهم را در ادامه بررسی می کنیم.

مدیریت ترس  به دلیل  مسلط نبودن بر موضوع 

تا محتوایی نباشد ارائه سخنرانی بی معنا خواهد بود. بنابر این در گام اول باید دقیق بدانیم در مورد چه چیزی قرار است صحبت کنیم. فرض می کنیم قرار است در مورد راهکارهای کاهش  آلودگی هوای تهران صحبت کنیم. اول باید بدانیم که این راهکارها را چه کسانی قرار است اجرا کنند و قطعا اگر مخاطبین سخنرانی ما هم هستند نحوه ارائه ما اهمیت زیادی پیدا می کند. درقدم های بعدی سوالاتی مثل این که اصلا تعریف آلودگی هوا چیست ؟ به چه طریقی ایجاد می شود؟ بسته به این که مخاطبین ما چه کسانی هستند اهمیت پیدا می کنند.اگر راهکارهایی که قرار است در مورد آن صحبت کنیم برای مسئولان اجرایی است و مخاطبین ما افراد عادی هستند لزومی ندارد که جزئیات زیادی از راهکارهایمان بیان کنیم.

مدیریت ترس از سخنرانی

 

برای تسلط بر موضوع سخنرانی باید چندین برابر اطلاعاتی که قرار است در مورد آن صحبت کنیم، مطالب  آماده داشته باشیم. باید با توجه بهنوع مخاطبان مطالب ساده سازی شده باشد. سوالات متداول در آن حوزه را شناسایی کرده باشیم و البته پاسخش را بدانیم.

مایند مپ(Mind map)

یکی از روش هایی که می توانیم از آن جهت تسلط بر موضوع استفاده کنیم استفاده از نقشه ذهنی ( مایند مپ  mindmap ) است. در این روش موضوع اصلی در وسط قرار می گیرد و سپس موضوعات پیرامون آن توسط شاخه هایی به آن وصل می شوند( این شاخه بندی به صورت پاد ساعتگرد می باشد) و البته هرکدام از این موضوعات هم دارای زیر شاخه هایی هستند. این کار هم به صورت دستی می تواند انجام شود(روی کاغذ) و هم توسط نرم افزار انجام شود. نرم افزار هایی مانند imindmap، xmindmap یا simplemind این کار را انجام می دهند. درزیر یک نمونه از مایند مپ که توسط نرم افزار simplemind رسم شده است را ببینید.

 

مدیریت ترس از سخنرانی

 

یکی دیگر از روش های تسلط بر سخنرانی استفاده از روش خلاصه نویسی است. در روش خلاصه نویسی می توانید از خط کشیدن زیرنکات مهم، هایلایت کردن( رنگی کردن با ماژیک)، حاشیه نویسی استفاده کنید. اما روش دیگر این کار استفاده از برگه های رنگی است. به گونه ای که هر موضوع اصلی با یک رنگ و زیرموضوع های آن در برگه های مختلف همان رنگ نوشته شوند. هم چنین شما می توانید برای جلوگیری از بی نظمی روی هر رنگ اصلی شماره گذاری کنید تا ترتیب آن ها را بدانید. با این کار حجم زیاد یادداشت ها مرتب می شود.

مدیریت ترس از سخنرانی

 

 

مدیریت ترس به دلیل بد بودن ارائه

ترس دیگری که در مدیریت ترس از سخنرانی قرار دارد ترس از بد بودن ارائه است. لازم است قبل از بیان راه های کاهش ترس از ارائه سوال زیر را پاسخ بدهم.

 

در مدیریت ترس از سخنرانی  نیاز هست این قدر روی نحوه ارائه وقت بگذاریم؟

از آن جایی که امروزه رقابت شدیدی در جلوه های تصویری اتفاق افتاده است و این که مخاطبین حوصله مطالب دشوار، آن هم با ارائه ای دشوار را ندارند باید  ارائه را تا حد ممکن خلاصه  و با کیفیت و زیبایی عرضه کنیم. البته اگر نهایت تلاش خود را برای یک ارائه خوب انجام دهیم قطعا ترس از سخنرانی کمتری را تجربه می کنیم . 

راه های زیر برای کاهش ترس از ارائه می توانند مفید باشند:

استفاده از پاور پوینت(Power Point)

 

مدیریت ترس از سخنرانی

پاور پوینت ابزار موثری برای انتقال محتوا است. کار کردن با  این نرم افزار آسان است و شما می توانید به آسانی با یک جستجوی کوتاه در اینترنت اطلاعات زیادی در مورد آن به دست آورید. اما منظور اصلی من از انتقال محتوا با این ابزار این است که شما به راحتی می توانید با انتخاب تصاویر محتلف و فونت های مناسب توجه مخاطبین را جلب کنید. البته استفاده از پاورپوینت هم قوانینی دارد که اثر بخشی مطالب شما را چندین برابر می کند. بگذارید کمی دقیق تر وارد شویم. در پاور پوینت با اسلاید کار می کنیم.

خیلی بهتر است که هر اسلاید به یک موضوع اختصاص داشته باشد و در مجموع اسلاید ها همدیگر را پوشش دهند. تصویر زیر نمونه یک ارائه با  اسلاید های پاورپوینت است.

مدیریت ترس از سخنرانی

 

برخی از قوانین اسلاید سازی( که بیشترشان ار کتاب خود آموز سخنرانی نوشته آماندا ویگرز و استیو بایستر انتخاب شده است)  را در زیر می آورم:

  • قانون ۶ در۶ قانونی است که به شما می گوید در هر اسلاید حد اکثر ۶ خط و در هر خط حد اکثر۶ کلمه جای دهید.
  • در حالت ایده آل از یک فونت و یا حد اکثر از دو فونت برای نوشته استفاده کنید.
  • فونت تیتر ها باید حد اکثر ۸ شماره از فونت متن اسلاید بیشتر باشد.
  • از جلوه های انیمیشینی که بیشتر حواس مخاطب را پرت می کند خودداری کنید.
  • سعی کنید اسلاید ها تا حد امکان ساده باشند.
  • از قدرت تصاویر خوب غافل نشوید. تصاویر با کیفیت و متناسب با موضوع به انتقال مطلب کمک زیادی می کنند. بنابر نقل قولی یک تصویر خوب ارزش هزار کلمه را دارد( به اعتقاد من شاید هزار هم عدد کمی باشد!).

 

اگر به دنبال اطلاعات بیشتری در مورد نحوه ارائه با پاور پوینت هستید توصیه می کنم حتما کتاب فن ارائه به کمک اسلاید نوشته گر رینولدز و ترجمه هراتی را یک بار بخوانید.

 

 

استفاده از دست نوشته برای ارائه

برخی افراد خیلی مایل به استفاده از نرم افزارها هنگام سخنرانی نیستند و دوست دارند  از « دست نوشته» استفاده کنند.  در مدیریت ترس از سخنرانی دست نوشته سخنرانی این ویژگی را دارد که نیازمند به خیلی از عوامل از جمله برق، ویدئو پروژکتور،پرزنتر و … نیست و نبود این موارد ترسی در شما ایجاد نمی کند. مواردی که ممکن است  دست نوشته را در نظر شما ترسناک جلوه دهد این است که اولا دیگران فکر کنند که شما به دلیل استفاده از دست نوشته تسلط کافی بر موضوع ندارید و دوما دست نوشته ها گم شوند و یا در بردارنده مهم ترین مطالب نباشند. در مورد اول باید به شما بگویم که همین الان یعنی سال۲۰۱۸ میلادی بسیاری از سخنرانان بزرگ دنیا از دست نوشته برای سخنرانی استفاده می کنند و سخنرانی های قدرتمندی هم ارائه می دهند. در مورد دوم بهتر است که از دست نوشته هایتان کپی تهیه کنید و در روز سخنرانی هر دو را  به همراه داشته باشید. مثلا می توانید یکی را در کیفتان و دیگری را در جیبتان بگذارید. مهم این است که در صورت گم شدن یکی از آن ها به دیگری دسترسی داشته باشید. تصویر زیر یک دست نوشته ساده است.

 

ندیریت ترس از سخنرانی

اما این که یادداشت هایتان دربردارنده مهم ترین مطالب باشند یا نه بستگی به نحوه خلاصه نویسی و یا استفاده از مایند مپ دارد. حتی مهم است که برخی از محتوا ها را چندین بار بخوانید تا بتوانید خلاصه خوبی از آن تهیه کنید. یک توصیه خیلی مهم این است که از دید مخاطبین به محتوایتان نگاه کنید، بسیار دقیق و موشکافانه. در این صورت خواهید دید که ممکن است حتی برخی مطالب را (با وجود این که ممکن است برای شما بسیار شفاف و روشن باشد) باید به صورت روان تری به همراه مثال مناسب بنویسید. اگر دوست دارید مطالب بیشتری در مورد خلاصه نویسی بدانید توصیه می کنم در اینترنت جستجویی انجام دهید. سایت زیر نیز می تواند به شما کمک کند.

 

مثالی از یادداشت برداری و خلاصه نویسی

 

من با این دو مدل چندان راحت نیستم چه کار باید انجام دهم؟

در مدیریت ترس از سخنرانی مهم است که شما با ابزاری که برای ارائه کار می کنید راحت باشید. اگر هیچ کدام از این دو ابزار برای شما مطلوب نیست توصیه می کنم مطالب مهمی که قرار است در مورد آن  صحبت کنید را در تخته وایت برد سخنرانی بنویسید و از روی آن به مطالب مهم اشاره کنید. در هرصورت شیوه را برای نوشتن انتخاب کنید. ولی اگر می خواهید بگویید که اصلا با نوشتن موافق نیستید باید به شما بگویم که سخت در اشتباهید!!

در مدیریت ترس از سخنرانی،  نوشتن(یا تایپ کردن) جایگاه ویژه ای دارد. اولا موجب می شود دغدغه فراموشی از شما رفع شود و دوما اولویت بندی و ترتیب بین مطالب به خوبی رعایت شود. سومین مزیتی که نوشتن (تایپ کردن) دارد این است که نقاط ضعف ما را بهتر می تواند منعکس کند. زیرا شما می توانید مجددا به آن ها مراجعه کنید و مرتب زاویه دیدتان را بررسی کنید  یا این که از دیگران هم نظرخواهی کنید. نوشتن تا جایی اهمیت دارد که حتی از منظر دینی پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: علم را با نوشتن در بند بکشید.

درباره نویسنده

من علی مشایخ مدرس فن بیان و مهارت های ارتباطی قصد دارم در این وبسایت مطالب کاربردی در این حوزه را با شما به اشتراک بگذارم.

مطالب مرتبط

1 نظر

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *